-بازار قدیم قم -گنبد نمکی قم -مدرسه فیضیه قم -خانه تاریخی زند (موزه مردم شناسی ) -دریاچه نمک حوض سلطان (دریاچه شاهی، دریاچه ساوه) -کاروانسرای دیرگچین -باغ گنبد سبز -خانه تاریخی ملاصدرا -کاروانسرای دلاک -کاروانسرای حوض سلطان

بازار قدیم قم

آدرس: ایران - قم - قم خیابان عمار یاسر

این مجموعه که از جمله آثار تاریخی و دیدنی شهرستان و همچنین استان قم است، شامل دو راسته سر پوشیده با پوشش گنبدی است. سرپوشیده بودن بازار از یک سو به سنت معماری بازار باز می‌گردد و از سوی دیگر به خاطر گرمای شدید تابستان و سرمای شدید زمستان و ناشی از هوای کویری قم است.تهویه و نور رسانی بازار از طریق دریچه‌هایی که در پوشش گنبدی آن تعبیه شده صورت می‌گیرد.برخى از بناهاى مجموعه بازار نیز قدمت سلجوقى - ایلخانى دارد و با استامپ‌هاى گچى این عصر زینت یافته‌اند. قدمت و استخوان‌بندى بازار کهنه و بناهاى همجوار راسته مذکور به پیش از عصر صفوى مربوط است، لیکن بافت معمارى راسته بازار نو و تیمچه‌ها و سراهاى جانبى آن اغلب متعلق به عصر صفوى و قاجار است.بخش‌های وسیعی از بازار قم از جمله بازار کهنه در دوران صفویه و در پیرامون مسجد جامع بنا شده و تا پایان دوره قاجاریه بناهای دیگر به آن افزوده شد.

گنبد نمکی قم

آدرس: ایران - قم - قم قم بطرف شهر جعفریه، پشت مجتمع صنعتی دام شهر، راه دسترسی ۲کیلومتر قبل از دامشهر

در این گنبد، یک معدن نمک هم قرار گرفته، این معدن در ۲۵ کیلومتری شمال غربی شهرستان قم واقع شده است. این گنبد خیلی بزرگه و گسترش شمالی تا طول ۳ کیلومتر دارد . سن گنبد به الیگومیوسن نسبت داده شده و لایه نمک در آن به رنگ های مختلفی مثل سفید ، کرم قهوه ای ، بنفش ، قرمز و ابری دراومده  است . جنس باطله روی نمک شامل مارن قرمز ، لایه های گچ و نمک مارن دارد، که ظاهرا همگی خرد شدن. این گنبد حالت تقریبا مدوری داشته و نهشته های اطراف به سن میوسن رو از جا بلند کرده و از خلال آن سر بر آورده است. در این گنبد، قطعات بزرگ سنگ های آندزیتی و بقایایی از گچی هم دیده می شود. لایه نمک در معدن قم یکپارچه بوده و ۵ تا ۱۸ متر ضخامتشه و هیچ باندی از سنگ های باطله و مارن و گچ در داخل آن دیده نمی شود. به نظر می رسد، فقط یک لایه نمکیه، که در داخل خود چین خورده و ضخامت زیادی پیدا کردند.

 

خانه تاریخی زند (موزه مردم شناسی )

آدرس: ایران - قم - قم محله گذر قلعه

خانه تاریخی زند را شاید خیلی ها نشناسند؛ خانه ای تاریخی بازمانده اواخر عصر قاجار در دل شهر قم که معماری اصیل ایرانی را به نمایش در آورده است. خانه زند که امروزه به موزه مردم شناسی شهرت دارد در مرکز بافت قدیمی شهر قم(محله گذرقلعه) در کوچه باریکی واقع شده که در دو طرف این خانه دو تابلوی متفاوت به چشم می خورد؛ بر روی یکی سال ثبت ملی خانه یعنی ۱۳۷۷ درج شده و دیگری در نقطه مقابل، سال ثبت خانه را در فهرست آثار ملی، ۱۳۷۹ هجری شمسی نشان می دهد. وارد خانه که شوید دو حیاط می بینید که مربوط به خانه دو برادر از بازماندگان قاجار با نام های حاجی خان و حاج علی هستند که قدمت شان به ۱۳۰ سال قبل یعنی اواخر دوره قاجار باز می گردد. مجموعه موزه مردم شناسی قم شامل این دو خانه می شود که دارای ۱۴ اتاق، ۳۶ درب و پنجره چوبی از جنس گردو و ون و ۱۴ ستون سنگی است. این بنا با توجه به مواد و مصالح موجود در منطقه که شامل سنگ، خشت، چوب، آجر و گچ بنا شده که شاخصه معماری عصر قاجار بوده و نشان از مصالحی است که در دل کویر ایران بیش از هرچیز در ساخت و ساز و معماری مورد استفاده قرار می گرفته که البته چند باری در طول تاریخ مرمت شده ولی بافت اصیل آن دست نخورده باقی مانده است.

دریاچه نمک حوض سلطان (دریاچه شاهی، دریاچه ساوه)

آدرس: ایران - قم - قم ۳۵ کیلومتری مسیر قم- تهران، جاده خاکی، دریاچه حوض سلطان

دریاچه نمک حوض سلطان در ۴۰ کیلومتری شمال شهرستان قم و ۸۵ کیلومتری جنوب تهران و در حاشیه بزرگراه خلیج فارس قرار دارد. این دریاچه به دریاچه ساوه قم و دریاچه شاهی هم معروفه. کوه های البرز درشمالش قرار دارد. وسعت و شکل دریاچه متناسب با ورود آب و میزان بارندگیش درفصول مختلف سال متفاوت است. درمواقع بارندگی و ذوب برف های ارتفاعات اطراف، چون بر میزان آب ورودی افزوده می شود، وسعتش زیاد و در غیر از این ایام، وسعت آن کم می شود. بدین ترتیب سطح آب دریاچه پیوسته در نوسان است. این دریاچه از دو چاله جدا از هم تشکیل شده است . چاله غربی به نام حوض سلطان و چاله شرقی به نام حوض مره است که به وسیله یک آبراهه به هم وصل می شوند. در فصول پر آب ابتدا چاله مره پر می شود و سپس آب اضافی وارد حوض سلطان می شود.
رودهای متعددی به این دریاچه وارد می شوند که عموماً از اراضی شوره زار ونمکی اطراف عبور می کنند. از جمله این رودها می توان به رود شور و قره چای اشاره کرد. حوض سلطان در سال ۱۸۸۳ میلادی و بر اثر ساخت جاده شوسه تهران قم تشکیل شد. درون دریاچه هم جاده خاکریزی هست که برای جلوگیری از فرورفتن خودروها در باتلاق و بهره برداری از نمک دریاچه مورد استفاده قرار می گیرد.